Odbiorca w prawie energetycznym (I)


Jedną z kluczowych definicji w prawie energetycznym jest wprowadzona już do pierwotnego tekstu ustawy – Prawo energetyczne w 1997 roku definicja odbiorcy.

Co niezwykle istotne i wyjątkowo w polskim ustawodawstwie spotykane, nadane ponad 22 lata temu brzmienie definicji nie uległo zmianie do chwili obecnej. Pod pojęciem odbiorca rozumie się zatem każdego, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Przez pojęcie „każdego” należy rozumieć zarówno osobę fizyczną, jak i osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej – posiadające urządzenia do odbioru paliw lub energii. Tak ogólne ujęcie tematu świadczy o tym, iż odbiorcą w rozumieniu art. 3 pkt 13) ustawy – Prawo energetyczne jest co do zasady osoba fizyczna w budynku wielorodzinnym (z częstymi wyjątkami – w szczególności w ciepłownictwie), jak i np. duży zakład przemysłowy czy instytucja państwowa.

Typy odbiorców

Z czasem, wychodząc naprzeciw potrzebom zmieniającej się rzeczywistości w ramach grupy odbiorców w znaczeniu podstawowym, ustawodawca wyróżnił cztery dalsze typy odbiorców:

  • odbiorca końcowy,
  • odbiorca paliw gazowych, energii elektrycznej lub
    ciepła w gospodarstwie domowym,
  • odbiorca wrażliwy energii elektrycznej,
  • odbiorca wrażliwy paliw gazowych.

Definicje odbiorcy końcowego oraz odbiorcy końcowego w gospodarstwie domowym zostały wprowadzone do ustawy – Prawo energetyczne ustawą z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska[1]: tj. w art. 3 pkt 13a)  – odbiorca końcowy – odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek oraz w art. 3 pkt 13b) – odbiorca paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym – odbiorca końcowy dokonujący zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż definicja odbiorcy końcowego w paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym, w zasadzie odpowiada rozumieniu pojęcia konsument na gruncie Kodeksu cywilnego. Na podstawie art. 221 K.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z
przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Zmiany definicji odbiorcy końcowego

Definicja odbiorcy końcowego zawarta w art. 3 pkt 13a) została zmieniona nowelami ustawy – Prawo energetyczne z dnia 8 stycznia 2010 r.[2] (dodano zapis: do własnego użytku nie zalicza się energii elektrycznej zakupionej w celu jej zużycia na potrzeby wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji; oraz z dnia 19 sierpnia 2011 r.[3] uzupełniając zapis w części końcowej (…)wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej.

Aktualnie obowiązującą definicję odbiorcy końcowego wprowadzono ustawą z dnia 11 stycznia 2018 r., o elektromobilności i paliwach alternatywnych – art. 54 pkt 1 lit e). Zgodnie z tym przepisem, odbiorca końcowy to odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek; do własnego użytku nie zalicza się energii elektrycznej zakupionej w celu jej zużycia na potrzeby wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej oraz paliw gazowych zakupionych w celu ich zużycia na potrzeby przesyłania, dystrybucji, magazynowania paliw gazowych, skraplania gazu ziemnego lub regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego.

Inne kategorie odbiorców

Ustawą z dnia 26 lipca 2013 r.[4] dokonano zmiany definicji odbiorcy z art. 3 pkt 13b). Od tego czasu w nomenklaturze prawa energetycznego funkcjonuje pojęcie odbiorca paliw gazowych energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym. Ponadto, ulegając przekonaniu o konieczności zapewnienia ochrony tylko pewnym kategoriom odbiorcom, zdefiniowano dwa nowe określenia (typy) odbiorców: odbiorca wrażliwy energii elektrycznej – osoba, której przyznano dodatek mieszkaniowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 966), która jest stroną umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży energii elektrycznej zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym i zamieszkuje w miejscu dostarczania energii elektrycznej – art. 3 pkt 13c) oraz odbiorca wrażliwy paliw gazowych – osoba, której przyznano ryczałt na zakup opału w rozumieniu art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, która jest stroną umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży paliw gazowych zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym i zamieszkuje w miejscu dostarczania paliw gazowych – art. 3 pkt 13d).

Pojęciami odbiorca oraz odbiorca końcowy posługuje się również ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, która jednak nie zawiera własnych definicji, odsyłając w tym zakresie do ustawy – Prawo energetyczne – art. 2 pkt 20) i 21.

Stan prawny na dzień: 12 września 2019 r.

Ważne akty prawne:

– ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348) – akt prawny
na stronie – ISAP- http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970540348

Przykładowe orzecznictwo z zakresu:

– wyrok
Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2014 r. – Sygn. akt: VI ACa
1774/13 (http://orzeczenia.waw.sa.gov.pl/details/$N/154500000003003_VI_ACa_001774_2013_Uz_2014-08-22_002)


[1] Dz. U. z 2005 r., Nr 62, poz. 552. 

[2] Ustawa z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r., Nr 21, poz. 104).

[3] Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1208).

[4] Ustawa z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 984).